wróć do działu: Prawo
Pożytki – prawne określenie korzyści, które przynosi rzecz lub określone prawo.
Jest to kategoria bardzo niejednoznaczna, ale możemy wyróżnić pożytki cywilne i naturalne (podział ze względu na ich charakter), jak również pożytki rzeczy i prawa (ze względu na ich źródło).
Pożytki to kategoria o charakterze teoretycznym, ale zaliczenie określonej korzyści do pożytków ma też ważne konsekwencje praktyczne, np. w stosunkach między sąsiadami albo przy najmie.
Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody (owoce) i inne odłączone od niej części składowe (piasek z działki), jeśli według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.
Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego.
Pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.
Ryby i inne organizmy żyjące w wodzie stanowią jej pożytki. Zakwalifikowanie określonych korzyści do jednej ze wskazanych grup może niejednokrotnie rodzić trudności.
Uprawnionemu do pobierania pożytków przypadają pożytki naturalne, które zostały odłączone od rzeczy w czasie trwania jego uprawnienia (np. jabłka zerwane w czasie trwania dzierżawy), a pożytki cywilne – w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia (np. czynsz najmu za określony okres, w stosunku do czasu trwania najmu). Jeżeli uprawniony poczynił nakłady w celu uzyskania pożytków, które przypadły innej osobie, należy mu się od niej wynagrodzenie za te nakłady. Nie może ono przenosić wartości pożytków.
Owoce spadłe z drzewa lub krzewu na grunt sąsiedni stanowią jego pożytki. Zasady tej nie stosujemy, gdy grunt sąsiedni jest przeznaczony na użytek publiczny. Pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Jeśli zatem pan X ma 60 proc. udziału we własności sadu, to należy mu się również 60 proc. owoców.
Przy posiadaniu samoistny posiadacz w dobrej wierze nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany zwrócić pobrane pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.
Z kolei przy zastawie, jeżeli rzecz obciążona przynosi pożytki, zastawnik (wierzyciel) powinien, w braku odmiennej umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń. Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć dłużnikowi rachunek.
Typową umową dotyczącą pożytków jest dzierżawa. Na jej podstawie wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić czynsz. Przedmiotem dzierżawy mogą być przykładowo: prawo do przedsiębiorstwa stanowiącego zorganizowaną całość, grunty rolne, pensjonaty, biurowce, papiery wartościowe, domy wczasowe. Jeżeli dzierżawa kończy się przed upływem roku dzierżawnego, dzierżawca obowiązany jest zapłacić czynsz w takim stosunku, w jakim pożytki, które w tym roku pobrał lub mógł pobrać, pozostają do pożytków z całego roku. Z kolei przy leasingu korzystający powinien używać rzeczy i pobierać jej pożytki w sposób określony w umowie, a gdy nie zostało to określone – w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy.
Adam Malinowski
Podstawa prawna
Art. 53–55, 140, 148, 207, 224, 317, 707 i 7099 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
Zobacz także:
