otwarty fundusz emerytalny

Otwarty Fundusz Emerytalny (tzw. II filar) stanowi kapitałową część nowego systemu emerytalnego. Istotą działalności OFE jest gromadzenie i inwestowanie pieniędzy swoich członków z przeznaczeniem ich na wypłatę emerytury po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego.

Struktura organizacyjna

Pieniądze do OFE trafiają przez ZUS – przekazuje tam 7,3 proc. podstawy wymiaru składek emerytalno-rentowych (np. dla pracownika jest to pensja brutto).
OFE są odrębnymi podmiotami, mają osobowość prawną, ale są tworzone, zarządzane i reprezentowane w stosunkach z osobami trzecimi przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE), które będąc podmiotami prywatnymi działają w formie spółek akcyjnych. OFE, mając osobowość prawną, nie posiadają jednak zdolności upadłościowej, tzn. nie mogą ogłosić bankructwa. Fundusz dysponuje majątkiem odrębnym od majątku PTE i w przypadku ogłoszenia upadłości towarzystwa aktywa OFE nie wchodzą w skład jego masy upadłościowej. Zarówno OFE, jak i PTE nadzoruje państwo – Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE).

Opłaty

Aktywa OFE przechowywane są u wybranego przez fundusz depozytariusza, którym może być bank (spełniający określone warunki) albo Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych.

 OFE pobiera opłaty, które wpływają na wysokość kapitału emerytalnego (tym samym emerytury) członka:

* opłatę od składki, tzw. prowizję – jest pobierana od składki, a jej potrącenie następuje przed przeliczeniem pieniędzy przesłanych przez ZUS na tzw. jednostki rozrachunkowe; opłata ta nie może przekroczyć do końca 2010 r. 7 proc., w 2011 r. – 6,125 proc., w 2012 r. – 5,25 proc., w 2013 r. – 4,375 proc., a w 2014 r. i później – 3,5 proc.
* opłatę za zarządzanie – pobierana od aktywów (też limitowana przez przepisy);
* opłatę z tytułu dokonania tzw. wypłaty transferowej (przeniesienia się do innego OFE) – pobierana od członka, który zdecyduje się zmienić OFE (tylko w przypadku, gdy jego staż członkowski jest krótszy niż 24 miesiące); wynosi 160 zł w pierwszym i 80 zł w drugim roku przynależności;
* opłaty pokrywane przez OFE bezpośrednio z aktywów – np. koszty związane z realizacją transakcji kupna lub sprzedaży papierów wartościowych (m.in. opłaty dla biur maklerskich) i z przechowywaniem aktywów (wynagrodzenie depozytariusza).

Inwestycje kapitałowe

Kapitał gromadzony w funduszu jest inwestowany i pomnażany na rynku kapitałowym (najwięcej pieniędzy przyszłych emerytów PTE lokują w skarbowych papierach wartościowych oraz akcjach). Politykę lokacyjną funduszy ograniczają tzw. limity inwestycyjne – ściśle określają rodzaj i ilość instrumentów finansowych, w których OFE mogą lokować pieniądze przyszłych emerytów (np. do 40 proc. aktywów w akcjach).
Minimalną zyskowność inwestycji (na tle rynku) zapewnia mechanizm tzw. minimalnej wymaganej stopy zwrotu – zysk za 3-letni okres nie może być niższy niż 50 proc. średniej ważonej stopy zwrotu wszystkich OFE w tym okresie lub o 4 pkt proc. od tej średniej, w zależności od tego, która z tych wielkości jest niższa. Średnia ta, za ostatnie 36 miesięcy, ustalana jest na koniec marca i września oraz podawana do wiadomości KNUiFE. Jeżeli stopa zwrotu któregoś z funduszy jest niższa od minimalnej, powstały niedobór pokrywany jest w pierwszej kolejności z rachunku rezerwowego, następnie z dodatkowego Funduszu Gwarancyjnego, później ze środków własnych PTE, a jeżeli i te środki nie wystarczają, z pozostałych środków FG. Ostatecznym gwarantem pokrycia niedoboru jest Skarb Państwa.

Indywidualne rachunki

Każdy członek funduszu ma indywidualny rachunek, na którym odnotowana jest liczba tzw. jednostek rozrachunkowych. Wartość jednostki ustalana jest każdego dnia roboczego. Pozwala to członkowi na stały wgląd w wysokość zgromadzonych środków. Pieniądze zgromadzone w funduszu są własnością członków (z podstawowym ograniczeniem tego prawa w zakresie możliwości wypłaty, która oprócz wyjątków może nastąpić po osiągnięciu przez niego wieku emerytalnego). OFE ma obowiązek nie rzadziej niż raz w roku informować swojego członka o środkach, jakie zgromadził na przyszłą emeryturę.
Zebrany w OFE kapitał, w momencie przejścia na emeryturę, umożliwi wykupienie świadczenia emerytalnego.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ
Kapitał zgromadzony w OFE jest dziedziczony. Jeżeli w chwili śmierci członek OFE pozostawał w związku małżeńskim objętym wspólnością majątkową, fundusz wypłaca połowę środków zgromadzonych na rachunku zmarłego na rachunek jego małżonka do OFE. Drugą połowę wypłaca osobie wskazanej jako beneficjent przez członka funduszu (takiego wyboru dokonuje się w momencie przystąpienia do OFE). Jeśli zmarły członek OFE nie jest żonaty/zamężna, całość środków wypłaca się beneficjentom/owi. W przypadku jego braku środki wchodzą w skład spadku.

Bartosz Marczuk

Podstawa prawna
* Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 159, poz. 1667 z późn. zm.).
* Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2004 r. w sprawie opłaty pobieranej przez powszechne towarzystwo emerytalne z tytułu wypłat transferowych (Dz.U. nr 31, poz. 262).