statystyki

wróć do działu: Prawo

skarga pauliańska

Skarga pauliańska ma chronić wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika. Jej istota sprowadza się do tego, że jeśli wskutek czynności prawnej dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdemu z wierzycieli przysługuje prawo żądania uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego. Ale warunkiem jest, by dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, tzn. wiedział, co robi, a osoba trzecia też o tym wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.
Kiedy ma miejsce taka czynność prawna? Wtedy, gdy wskutek jej dokonania dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w większym stopniu, niż był wcześniej. Wykładając w jednym z wyroków skargę pauliańską, Sąd Najwyższy podkreślił, że jej istota nie polega na możliwości skierowania egzekucji do tego, kto ma majątek dłużnika. Jej istotą jest samo ubezskutecznienie dokonanej czynności.
Przeważnie dłużnicy pozbywają się majątku, dokonując czynności odpłatnych – sprzedaży, choć głównie fikcyjnych. Zabezpieczają się przy tym różnymi rachunkami, oświadczeniami, nawet aktami notarialnymi. I pewnie raz się uda, ale dziesięć razy taka ucieczka przed spłatą długu nie uda się. Bywa jednak i tak, że dłużnicy dokonują czynności nieodpłatnych, których najlepszym przykładem jest darowizna. Obdarowany nie zawsze wie, że to nie był akt dobroci, lecz akt rozpaczy. Ale wierzyciela zupełnie to nie interesuje. Może on bowiem żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, chociażby osoba ta (tu – obdarowana) nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Przy skardze pauliańskiej jest też kolejne domniemanie. Jeśli dłużnik dokonał darowizny, w chwili gdy był już niewypłacalny, domniemywa się, że działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od daty tej czynności.

4 KROKI Jak odzyskać wierzytelność
Krok 1
Wezwanie dłużnika do zapłaty.
Krok 2
Po bezskutecznym wezwaniu skierowanie pozwu do sądu przeciwko
osobie, która uzyskała korzyść.
Krok 3
Oddanie wyroku do wykonania komornikowi. Wierzyciel, który uzyskał tytuł egzekucyjny, ma pierwszeństwo przed wierzycielami osoby trzeciej do zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek takiej czynności wyszły z majątku dłużnika.
Krok 4
Osoba trzecia uniknie egzekucji, jeśli zaspokoi tego wierzyciela albo wskaże mu odpowiednie mienie dłużnika.

PRZYKŁADY
1. X był winien Y 300 tys. zł. Ponieważ długu nie zwracał, Y zagroził skierowaniem sprawy do sądu. Wtedy X sprzedał samochód znajomemu, a mieszkanie własnościowe przepisał na kuzyna. Gdy zapukał do niego komornik, by wykonać wyrok, nie było żadnego majątku, z którego mógłby prowadzić egzekucję. X nie miał też pieniędzy. Y wniósł do sądu sprawę o uznanie obu czynności, a więc sprzedaży samochodu i przeniesienia prawa własności mieszkania, za nieważne i ją wygrał.
2. Spółdzielnia mieszkaniowa miała wierzytelność w stosunku do K. Ponieważ nie regulowała ona zobowiązania, spółdzielnia uzyskała tytuł egzekucyjny i oddała go do wykonania komornikowi, ze wskazaniem nieruchomości, w stosunku do której można egzekucję prowadzić. Komornik wyegzekwował drobną kwotę i to był koniec, bo K. podarowała nieruchomość synowi. Ten zaś, wiedząc o sytuacji, zbył ją nabywcom z kręgu rodziny. Spółdzielnia wystąpiła do sądu o uznanie za bezskuteczną darowizny dokonanej pomiędzy K. a jej synem i ją wygrała.

Marta Pionkowska

Podstawa prawna
* Art. 527–534 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
* Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).