Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
Prawo autorskie i plakat Lenicy: opis sporu
Punktem wyjścia rozmowy jest porównanie klasycznego plakatu autorstwa Lenicy z późniejszym plakatem wykorzystanym w miejskiej kampanii społecznej w Krakowie, mającej zwrócić uwagę na problem hałasu generowanego przez turystów. Dyskusja dotyczy tego, czy oba dzieła w ogóle podlegają ochronie prawno autorskiej oraz jakie elementy – kolorystyka, kompozycja, sposób rysowania twarzy i ust – mogą być uznane za twórcze i indywidualne.
Naruszenie prawa autorskiego czy dozwolona inspiracja
Prof. Ryszard i dr Michał Markiewicz analizują, czy w drugim plakacie doszło do przejęcia elementów o indywidualnym charakterze, czy jedynie do wykorzystania stylu i ogólnego pomysłu, których prawo autorskie nie chroni. Spór koncentruje się na takich pojęciach jak „plastyczne wrażenie”, „zestawienie elementów nietwórczych” oraz granica pomiędzy podobieństwem a kopiowaniem.
Styl, pomysł i twórcze wybory w prawie autorskim
W odcinku pada kluczowe pytanie: czy można chronić sposób przedstawienia twarzy, otwarte usta z zębami czy charakterystyczne linie i okręgi, skoro podobne środki wyrazu funkcjonują w historii sztuki od dekad. Rozmówcy tłumaczą, dlaczego prawo autorskie nie chroni stylu ani idei, ale może chronić ich konkretne, indywidualne zestawienie w jednym dziele.
Parodia, pastisz i dozwolony użytek
Druga część rozmowy poświęcona jest instytucji parodii i pastiszu w prawie autorskim. Markiewiczowie zastanawiają się, czy plakat kampanii społecznej można uznać za parodię w rozumieniu orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE oraz czy spełnia on tzw. test trójstopniowy, czyli nie narusza słusznych interesów twórcy oryginału. Pojawia się też pytanie o granice wykorzystywania cudzych utworów w celach niekomercyjnych.
„Świństwo czy nie świństwo?” – intuicja kontra prawo
W charakterystycznym dla cyklu stylu rozmowa nie ogranicza się do suchych przepisów. Pojawia się słynna doktryna profesora Stefana Grzybowskiego, według której ocenę prawną warto zacząć od pytania o elementarną uczciwość. To prowadzi do zasadniczego sporu: czy w tym przypadku mamy do czynienia z pasożytnictwem twórczym, czy dopuszczalnym dialogiem z cudzym dziełem.
Kłótnie Markiewiczów to cykl rozmów o prawie autorskim i własności intelektualnej, w którym zderzają się różne podejścia do ochrony twórczości. Bez prostych odpowiedzi, za to z konkretnymi przykładami i realnymi dylematami, z jakimi mierzą się dziś twórcy, prawnicy i instytucje kultury.
dr Michał Markiewicz
prof. Ryszard Markiewicz
Markiewicz Sroczyński Mioduszewski Kancelaria Radców Prawnych
