Na problem zwróciła uwagę Gazeta Wyborcza. Po publikacji artykułu sprawą zajął się Rzecznik Praw Obywatelskich, który wystąpił do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o wyjaśnienia dotyczące zasad ustalania okresu prowadzenia działalności i obowiązku opłacania składek.

Resort pracy w odpowiedzi dla RPO podkreślił, że składki należą się za okres faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Jeśli przedsiębiorca nie opłaca składek, a działalność nie została wyrejestrowana w CEIDG – nawet z datą wsteczną – ZUS ma obowiązek dochodzić należności.

Techniczne wyrejestrowanie i kontrola

W sytuacji gdy przez dłuższy czas na koncie płatnika nie są składane dokumenty ubezpieczeniowe ani nie są dokonywane wpłaty, ZUS może wygenerować tzw. techniczny dokument wyrejestrowujący (ZUS ZWPA). Ma on „domknąć” okresy obowiązku składkowego w przypadku podejrzenia, że działalność została zakończona mimo braku formalnego wykreślenia w CEIDG.

Nie kończy to jednak sprawy. W takich przypadkach wszczynane jest postępowanie wyjaśniające, które ma ustalić, czy działalność była faktycznie prowadzona i za jaki okres należą się składki. ZUS może zwrócić się do organu ewidencyjnego oraz do urzędu skarbowego o informacje dotyczące składanych deklaracji podatkowych. Jednocześnie zerowy przychód nie oznacza automatycznie braku prowadzenia działalności.

Pięć lat na dochodzenie należności

Jeżeli postępowanie potwierdzi, że działalność była prowadzona, ZUS będzie dochodził składek wyłącznie za okres nieprzedawniony. Co do zasady zobowiązania z tytułu składek przedawniają się po pięciu latach, z uwzględnieniem sytuacji przerywających lub zawieszających bieg terminu. Po upływie okresu przedawnienia należności nie mogą być już egzekwowane ani dobrowolnie opłacone.