Jaka jest rola cashpoolingu?

To system zarządzania środkami pieniężnymi (płynnością finansową) stosowany zwykle przez duże grupy przedsiębiorców. Wspólną cechą takich przedsięwzięć jest wzajemne bilansowanie się sald rachunków bankowych uczestników cashpoolingu. W uproszczeniu niedobory gotówkowe na rachunku jednego uczestnika pokrywane są nadwyżkami występującymi na rachunku innego podmiotu. Otrzymujący finansowanie obciążany jest odsetkami, natomiast udzielający go otrzymuje odsetki tytułem udostępnienia środków pieniężnych. W większości wypadków system ten pozwala ograniczyć potrzebę pozyskiwania finansowania zewnętrznego oraz związane z nim koszty. W praktyce często zdarza się, że polscy przedsiębiorcy uczestniczą w takim systemie zarządzanym przez bank mający siedzibę za granicą.

Zwykle w tym mechanizmie uczestniczą podmioty powiązane. Czy istnieje obowiązek sporządzania dokumentacji cen transferowych?

Co do zasady obowiązkowi dokumentacyjnemu podlegają transakcje z podmiotami powiązanymi, jeśli ich wartość przekroczy progi określone w ustawie o CIT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Podatnicy twierdzili więc, że w przypadku cashpoolingu nie powinno być mowy o transakcji, gdyż nie dochodzi do bezpośrednich przepływów finansowych między uczestnikami. Podmiotem pośredniczącym w przekazywaniu środków jest zazwyczaj niepowiązany bank.

Co na to organy podatkowe?

Początkowo przychylały się do tego stanowiska, ale w ostatnim czasie zaostrzyły podejście. Organy podatkowe twierdzą jednoznacznie, że uczestnictwo w systemie cashpoolingu podlega regulacjom w zakresie cen transferowych. Zatem w przypadku przekroczenia progów określonych w ustawie o CIT powstaje obowiązek dokumentacyjny (por. interpretację dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 5 listopada 2013 r., sygn. ILPB4/423-309/13-3/DS). Należy pamiętać, że w przypadku kontroli podatkowej podatnik ma zaledwie 7 dni na zaprezentowanie dokumentacji cen transferowych.

W jakim momencie uczestnicy cashpoolingu powinni rozpoznawać przychody i koszty?

Większość takich umów nie przewiduje fizycznej płatności odsetek, tylko ich doliczenie do salda rachunku uczestnika. Często popełnianym przez podatników błędem jest rozpoznawanie odsetek dla celów podatkowych dopiero w momencie fizycznej wpłaty lub wypłaty środków.

Należy pamiętać, że w szczególności w przypadku odsetek kapitalizacja ma skutek analogiczny do fizycznej płatności. Oznacza to, że koszt oraz przychód podatkowy powinien zostać rozpoznany każdorazowo w momencie doliczenia odsetek do salda rachunku. W celu precyzyjnego ustalenia tego momentu należy zweryfikować zapisy danej umowy.

Czy zastosowanie mają tutaj przepisy o niedostatecznej kapitalizacji?

W przypadku spółek powiązanych (spółka matka – spółka córka albo spółki siostry) możliwość zaliczenia odsetek do kosztów uzyskania przychodów zasadniczo jest ograniczona przez przepisy o niedostatecznej kapitalizacji. W odniesieniu do cashpoolingu twierdzono, że z jednej strony – podobnie jak w przypadku dokumentacji cen transferowych – nie dochodzi tutaj do transakcji między podmiotami powiązanymi z uwagi na pośrednictwo banku. Dodatkowo umowa o zarządzanie płynnością finansową nie spełnia definicji pożyczki określonej przez ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych dla celów niedostatecznej kapitalizacji.

Niestety, w ostatnim czasie organy podatkowe przyjmują niekorzystne dla podatników stanowisko. Zgodnie z nim celem przystąpienia do umowy cashpoolingu jest pozyskanie finansowania, co przesądza w konsekwencji o obowiązku zastosowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji (por. interpretację indywidualną dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 9 października 2013 r., sygn. ILPB4/423-242/ 13-2/DS). W praktyce więc podmioty otrzymujące finansowanie powinny zweryfikować, czy w momencie otrzymania odsetek (doliczenia do salda rachunku) kwota zadłużenia przekracza trzykrotność ich kapitału zakładowego. Jeśli tak, to należy zastosować współczynnik niedostatecznej kapitalizacji.

Czy w przypadku systemów, w których uczestniczą podmioty zagraniczne, występuje obowiązek poboru podatku u źródła?

W przypadku płatności odsetek na rzecz nierezydentów na polskim podmiocie wypłacającym spoczywa obowiązek poboru i wpłaty podatku. Podstawowa stawka to 20 proc.

Obowiązek poboru podatku może powstać w stosunku do podmiotu obciążanego odsetkami i co do zasady występuje on w momencie zapłaty lub kapitalizacji (doliczenia do salda rachunku).

Czy podatek u źródła można obniżyć?

Może on zostać obniżony poprzez zastosowanie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Co do zasady regulacje międzynarodowe przewidują zwolnienie z podatku u źródła odsetek wypłacanych do banku. Jednak w przypadku cashpoolingu organy podatkowe twierdzą, że bank nie jest rzeczywistym odbiorcą odsetek, gdyż pełni on jedynie funkcję administratora i pośrednika, nie jest dawcą kapitału. Idąc tym tokiem rozumowania, rzeczywistym odbiorcą odsetek są uczestnicy wykazujący nadwyżki na swoich rachunkach. W tej sytuacji istniałaby możliwość zastosowania obniżonej stawki podatku u źródła wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z krajem rezydencji danego uczestnika. Zasadniczym problemem jest ustalenie, który uczestnik jest odbiorcą odsetek. Wystarczy, by u co najmniej dwóch podmiotów wystąpiła nadwyżka oraz u co najmniej dwóch niedobór środków na rachunku i w większości przypadków nie będzie możliwe ustalenie, kto komu udzielił finansowania.

Podobny problem istnieje w odniesieniu do zwolnienia z podatku u źródła dla podmiotów powiązanych. Zgodnie z ogólną zasadą, w przypadku odsetek płatnych do podmiotu bezpośrednio powiązanego, przy spełnieniu dodatkowych warunków można zastosować zwolnienie z podatku u źródła. Warunkiem jest jednak posiadanie certyfikatu rezydencji odbiorcy płatności oraz wystawionego przez niego oświadczenia o podleganiu opodatkowaniu w kraju rezydencji. Skoro jednak z przyczyn obiektywnych nie jesteśmy w stanie wskazać, kto z uczestników jest odbiorcą płatności, nie jest również możliwe otrzymanie certyfikatu rezydencji odbiorcy.

W kwestii opodatkowania podatkiem u źródła organy podatkowe wymagają bezpośredniego powiązania płatności z odbiorcą odsetek. Gdy nie jest to możliwe, ich zdaniem zastosowanie powinna znaleźć podstawowa 20-proc. stawka podatkowa.