Telewizyjny pseudoeksperyment - czyli znęcanie na ekranie

Zachowanie biorących udział w telewizyjnym show uznane zostało za szokujące – blisko 80 proc. z nich nie zawahało się użyć prądu o najwyższym napięciu, by ukarać podającego nieprawidłową odpowiedź podstawionego uczestnika. Producenci programu otrzymali wynik znacznie wyższy niż ten, który udokumentował Milgram. W jego badaniach mylących się uczniów ukarało dwie trzecie uczestników eksperymentu. Tylko czy telewizyjną produkcję można uznać za rekonstrukcję naukowego badania? I jak należy interpretować zachowanie uczestników programu?

Powody, dla których Milgram przeprowadził eksperyment badający posłuszeństwo wobec autorytetów, a ja zdecydowałem się w 1971 r. na eksperyment więzienny, były dość oczywiste. W tamtym czasie pokutowało myślenie, że jednostki dokonują świadomego wyboru pomiędzy dobrem a złem, a decyzja ta jest wyrazem ich wolnej woli. Czy zdecydujemy się na dobry, czy na zły uczynek, zależeć miało od naszych wrodzonych skłonności. My mówiliśmy coś przeciwnego.

Eksperymenty pokazały, że każdemu można narzucić taką rolę, w którą wpisane jest czynienie zła. Ubranie człowieka w mundur strażnika i polecenie mu, by pełnił rolę więziennego dozorcy, determinuje jego zachowanie. Jeśli zaś, tak jak w eksperymencie Milgrama, twoje działania nadzoruje ktoś odziany w laboratoryjny kitel, traktujesz jego polecenia jak rozkazy, których nie można zakwestionować. Sytuacja ma większy wpływ na nasze zachowanie, niż chcielibyśmy przyznać. Wszyscy woleliśmy wierzyć, że jesteśmy dobrymi ludźmi. Okazało się, że tylko nimi bywamy.