podatek od towarów i usług

Podatek od towarów i usług to oficjalna nazwa funkcjonującego w Polsce podatku od wartości dodanej (ang. Value Added Tax, czyli VAT). VAT jest formą wielofazowego podatku obrotowego. Istotą tego podatku jest opłacanie go przez wszystkie przedsiębiorstwa biorące udział w wytworzeniu danego dobra lub usługi (np. producentów, pośredników, sprzedawców detalicznych). Jednak każdy z tych podatników odprowadza podatek tylko od wartości przez niego dodanej – czyli różnicy między kwotą, za którą nabył dany produkt, a ceną, za jaką go zbył. Ekonomiczne skutki podatku od wartości dodanej ponosi ostateczny nabywca detaliczny. Taka jest ogólna idea podatku od wartości dodanej. W praktyce funkcjonuje on na nieco innych zasadach. Podatnicy czynni – czyli tacy, którzy dokonali rejestracji i mają prawo do rozliczania tego podatku – naliczają VAT od całości swojej sprzedaży. Jednak od tej kwoty mają prawo do odliczania podatku wynikającego z zakupów związanych ze sprzedawanymi przez nich towarami i usługami. W ten sposób osiąga się taki sam efekt jakby podatek naliczany był tylko od wartości dodanej przez danego podatnika. Jednocześnie ułatwia to rozliczenia z fiskusem i ich kontrolę.

Zasada funkcjonowania podatku od wartości dodanej

Właściciel lasu sprzedaje do tartaku 10 m3 drewna po 300 zł netto. Dla uproszczenia przyjmiemy, że przy wszystkich transakcjach obowiązuje jednolita 15-proc. stawka VAT (tyle wynosi minimalna podstawowa stawka VAT przewidywana przez VI dyrektywę Unii Europejskiej).
Wartość netto 10 x 300 zł = 3000 zł
Wartość VAT 15 proc. x 3000 zł = 450 zł
Wartość brutto 3000 zł + 450 zł = 3450 zł
Podatek należny związany ze sprzedażą 450 zł
Podatek naliczony związany ze sprzedawanym towarem 0
Podatek do zapłaty do urzędu skarbowego 450 zł
Tartak sprzedaje to samo drewno pocięte na deski producentowi mebli za 4000 zł netto.
Wartość VAT 15 proc. x 4000 zł = 600 zł
Wartość brutto 4000 zł + 600 zł = 4600 zł
Podatek należny związany ze sprzedażą 600 zł
Podatek naliczony związany ze sprzedawanym towarem 450 zł
Podatek do zapłaty do urzędu skarbowego 150 zł
Z zakupionego drewna producent mebli produkuje 50 krzeseł i sprzedaje je po 140 zł netto do hurtowni.
Wartość netto 50 szt. x 140 zł = 7000 zł
Wartość VAT 15 proc. x 7000 zł = 1050 zł
Wartość brutto 7000 zł + 1050 zł = 8050 zł
Podatek należny związany ze sprzedażą 1050 zł
Podatek naliczony związany ze sprzedawanym towarem 600 zł
Podatek do zapłaty do urzędu skarbowego 450 zł
Hurtownia sprzedała 50 krzeseł do sklepu po 150 zł netto za szt.
Wartość netto 50 szt. x 150 zł = 7500 zł
Wartość VAT 15 proc. x 7500 zł = 1125 zł
Wartość brutto 7500 zł + 1150 zł = 8650 zł
Podatek należny związany ze sprzedażą 1125 zł
Podatek naliczony związany ze sprzedawanym towarem 1050 zł
Podatek do zapłaty do urzędu skarbowego 75 zł
Sklep sprzedał krzesła odbiorcom indywidualnym po 200 zł netto za szt.
Wartość netto 50 szt. x 200 zł = 10 000 zł
Wartość VAT 15 proc. x 10 000 zł = 1500 zł
Wartość brutto 10 000 zł + 1500 zł = 11 500 zł
Podatek należny związany ze sprzedażą 1500 zł
Podatek naliczony związany ze sprzedawanym towarem 1125 zł
Podatek do zapłaty do urzędu skarbowego 375 zł

Ostateczny ekonomiczny ciężar podatku (1500 zł) poniosą odbiorcy indywidualni. Warto zauważyć, że kwota ta to suma podatku odprowadzanego do urzędów skarbowych przez wszystkich przedsiębiorców biorących udział w transakcjach handlowych. Jednocześnie każdy z tych podatników odprowadził podatek tylko od wartości dodanej w jego przedsiębiorstwie (różnicy między ceną sprzedaży a kwotą wydaną na zakupy). W ten sposób zrealizowane zostały podstawowe zasady podatku od wartości dodanej.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ
Ze względu na istnienie wyjątków od zasady opodatkowania stawką podstawową niektórzy podatnicy wykazują stałą nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym. Mają więc prawo do zwrotu podatku z urzędu skarbowego. Przede wszystkim dotyczy to eksporterów i podmiotów sprzedających towary do innych krajów Unii Europejskiej.

Konrad Piłat

Podstawa prawna
* Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).
* VI dyrektywa Rady Europejskiej z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC).