Witam po kilkudniowej przerwie spowodowanej opieką nad moim przeuroczym 5,5 letnim synkiem. Mam nadzieję, że nikogo ono nie zniechęciła do zaglądania w to miejsce. W każdym razie za to chwilowe lenistwo przepraszam. Od razu też zabieram się za wyjaśnienie kwestii, którą obiecałem szerzej opisać na blogu, czyli tego jak to jest z nowym zwolnieniem od podatku spadkowego i spadkami, które już zostały otwarte.
 
Otóż, jak już o tym pisałem na swoim blogu, w związku z tym, że znowelizowane przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidują zwolnienie z opodatkowania nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, istotnego znaczenia nabiera to, w którym momencie powstaje obowiązek. Kwestia ta jest tym ważniejsza, że coraz częściej w różnych komentarzach można przeczytać, że w takim przypadku decyduje moment nabycia spadku. Taki pogląd bierze się zapewne stąd, że z reguły z taką właśnie sytuacją mamy w przypadku czegoś co zwykłe się u nas nazywać prawami nabytymi. Ale w przypadku podatku od spadków z takim poglądem trudno się zgodzić.

To oczywiście prawda, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Spadek otwiera się zaś z chwilą śmierci spadkodawcy. Wyraźnie wynika to z kodeksu cywilnego (odpowiednio art. 925 i 924 k.c.). Tylko, że ustawa o podatku od spadków i darowizn nic nie wspomina o momencie nabycia spadku, jako zdarzeniu z którym łączyłby się obowiazek zapłaty podatku. Co przewiduje ustawa? Otóż, dwie rzeczy. Po pierwsze, że opodatkowaniu podatkiem od spadków podlega nabycie przez osoby fizyczne rzeczy znajdujących się na terenie RP tytułem dziedziczenia. Po drugie odpowiada na pytanie kiedy (w którym momencie) podlega ono opodatkowaniu. Odpowiedź na to pytanie znajduje się w przepisach dotyczących momentu powstania obowiązku podatkowego. Nie ma wątpliwości, że zarówno z dziś obowiązujących przepisów, jak i tych które zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2007 r., w sposób jednoznaczny wynika, że przy nabyciu w drodze dziedziczenia, obowiązek zapłaty podatku powstaje z chwilą przyjęcia spadku. Dlaczego przyjęto takie rozwiązanie?

Otóż zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi spadków, spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić (art. 1012 k.c.). Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jeżeli w tym terminie spadkobierca spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Inaczej mówiąc praw do spadku nie nabywa wcale. Trudno zatem byłoby mówić o tym, że powstał wobec niego obowiązek zapłaty podatku, albo że w drodze dziedziczenia nabył własność wchodzacych w skład spadku rzeczy. Dlatego właśnie konstrukcja podatku od spadków nie wiąże momentu powstania obowiązku podatkowego z nabyciem prawa do spadku, czyli otwarciem spadku. Dlatego też, obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą przyjęcia spadku.

Ale tu uwaga. O ile odrzucenie spadku wymaga wyraźnego oświadczenia osoby powołanej do spadku, o tyle jego przyjęcie już niekoniecznie. Wystarczy, że osoba powołana do spadku nie złoży w stosownym czasie potrzebnego oświadczenia. Kodeks cywilny wyraźnie przewiduje bowiem, że brak oświadczenia spadkobiercy w terminie sześciomiesięcznym jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Natomiast gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 k.c.). Brak oświadczenia oznacza zatem w każdej z tych dwóch sytuacji przyjęcie spadku, tyle że w rózniących się nieco zakresach, co jednak dla powstania obowiazku podatkowego nie ma już znaczenia. Trzeba też pamiętać, że odrzucenie spadku nie zawsze będzie możliwe (zob. np. art. 1024 k.c. dotyczący odrzucenia spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli).

I to by było na tyle w kwestii tego, które spadki będą opodatkowane według nowych, korzystnych dla najbliższej rodziny spadkodawcy zasadach, a które na dotychczasowych. Moim zdaniem, nie ma wątpliwości, że liczył będzie się moment przyjęcia spadku. Również ten wynikający z upływu czasu do złożenia odpowiedniego oświadczenia.